Turmalin to naturalny kamień szlachetny znany z wyjątkowo szerokiej gamy kolorów i naprawdę zmiennego składu chemicznego. Jest to jeden z najbardziej wszechstronnych kamieni używanych w jubilerstwie, ponieważ występuje zarówno w delikatnych pastelowych odcieniach, jak i intensywnych, wyrazistych barwach. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu klejnotowi, który przypomina kameleona.
- Czym są turmaliny?
- Historia i legendy związane z turmalinami
- Znaczenie i symbolika turmalinów
- Właściwości turmalinów
- Biżuteria z turmalinami ze studia KLENOTA
- Jak dbać o turmaliny?
- Złoża turmalinów w Czechach i na świecie
- Ciekawostki i kilka znanych turmalinów
Czym są turmaliny?
Turmaliny to minerały, które są szczególnie atrakcyjne ze względu na swój kolor. Ich nazwa pochodzi ze Sri Lanki, od plemienia Syngalezów, którzy nazywają ten kamień toramallí, co oznacza „kamień zanieczyszczony cząstkami popiołu”. Według innej interpretacji oznacza to „kamień o mieszanych kolorach” lub „mieszane kamienie szlachetne”. Turmaliny zostały sprowadzone do Europy w XVIII wieku i przez długi czas mylono je z innymi kamieniami szlachetnymi, zwłaszcza szmaragdami i rubinami. Dopiero współczesny postęp w mineralogii umożliwił ich dokładną identyfikację.
Historia i legendy związane z turmalinami
Ludzie znają turmaliny od czasów starożytnych. Źródła historyczne dokumentują ich wykorzystanie w Egipcie, Indiach i Chinach, gdzie ceniono je za kolor i walory estetyczne. W Europie stały się popularne dopiero w epoce nowożytnej, głównie dzięki importowi z Brazylii i Sri Lanki.
Turmaliny są również związane z wieloma legendami, które skupiają się na ich wielobarwnym wyglądzie. Opowieści te przyczyniły się do ich popularności, mimo że obecnie nie mają one żadnego uzasadnienia naukowego. Jednak w nowoczesnej biżuterii ich znaczenie ma związek przede wszystkim z właściwościami optycznymi i fizycznymi, a nie z opowieściami czy legendami.
Znaczenie i symbolika turmalinów
Z kulturowego punktu widzenia turmaliny w różnych społeczeństwach były historycznie kojarzone z harmonią, równowagą i ochroną. Poszczególnym kolorom przypisywano różne znaczenia, np. różowy symbolizował emocje, zielony – naturę i wzrost, a niebieski – wewnętrzny spokój.
Obecnie postrzegamy te dawne znaczenia jako część historycznej symboliki kamienia. W jubilerstwie turmalin jest przede wszystkim efektownym kamieniem szlachetnym, łatwym w obróbce z technicznego punktu widzenia.
Właściwości turmalinów
Turmaliny są cyklokrzemianami i typowymi minerałami występującymi w skałach pegmatytowych i granitowych. Mogą jednak również występować w skałach metamorficznych, a także w żyłach hydrotermalnych i alpejskich.
Tworzą kryształy tabularne (schorle), igiełkowate lub pryzmatyczne kryształy z podłużnymi rowkami, które zazwyczaj mają trójkątny przekrój poprzeczny. Mogą być narastające lub wrastające i osiągać długość ponad jednego metra przy różnym stopniu grubości. Kryształy często tworzą agregaty, które mogą być nieuporządkowane lub promieniujące. Agregaty promieniujące nazywane są również słońcami turmalinowymi.
Przy produkcji biżuterii ważne są następujące właściwości fizyczne:
-
twardość (7–7,5 w skali Mohsa),
-
szklisty połysk,
-
konchoidalne pękanie,
-
niedoskonała łupliwość.
Typową cechą turmalinów jest pleochroizm, czyli zmiana intensywności koloru kamienia w zależności od kąta patrzenia. Inną interesującą cechą są właściwości piezoelektryczne i piroelektryczne tego minerału, które powodują, że kryształy ładują się elektrycznie po podgrzaniu lub pocieraniu.
Kolory i odmiany turmalinu
Nie ma innych kamieni szlachetnych o tak różnorodnej kolorystyce jak turmaliny. Ich skład chemiczny ma bezpośredni wpływ na kolor, który może się różnić nawet w obrębie jednego kryształu.
Różowe turmaliny (rubelity)
Turmaliny w kolorze od różowego do czerwonego znane są jako rubelity i należą do najpopularniejszych odmian turmalinu wykorzystywanych w jubilerstwie, głównie ze względu na dobre nasycenie koloru i przezroczystość. Często stosuje się je w pierścionkach i kolczykach.
Zielone turmaliny (verdelity)
Verdelity to zielona odmiana turmalinu, która może występować zarówno w bardzo delikatnych, jak i głębokich odcieniach zieleni. W jubilerstwie są cenione jako alternatywa dla szmaragdów, a często są również trwalsze i łatwiej dostępne.
Niebieskie turmaliny (indigolity)
Indigolity charakteryzują się różnymi odcieniami niebieskiego, od jasnoniebieskiego po ciemnoniebieskozielony. Są one rzadziej spotykaną odmianą, a kamienie wysokiej jakości są bardzo cenione.
Turmaliny arbuzowe
Turmaliny arbuzowe to wielobarwna odmiana z różowym środkiem i zielonymi krawędziami. Są one typowym przykładem strefowości barwnej i często wykorzystuje się je w jubilerstwie jako kamienie do pierścionków typu Solitaire.
Turmaliny paraíba
Turmaliny paraíba to niezwykle rzadka odmiana o turkusowoniebieskim kolorze, spowodowanym obecnością miedzi. Pochodzą z Brazylii i są jednymi z najdroższych turmalinów dostępnych na rynku.
Drawity
Drawity to grupa turmalinów, których kolor zależy przede wszystkim od magnezu, sodu i glinu. Występują głównie w marmurze, dolomitach, niektórych skałach magmowych i pegmatytach. Drawity są rzadziej spotykane w biżuterii i zazwyczaj występują jako oszlifowane kamienie o barwie od brązowej do pomarańczowej. Charakterystyczną cechą tej grupy jest wyraźny dichroizm, czyli zdolność do ukazywania różnych kolorów pod różnymi kątami.
Uwity
Uwity to grupa turmalinów, które bardzo rzadko są wykorzystywane w jubilerstwie. Na ich skład chemiczny wpływają głównie magnez, aluminium i wapń. Kryształy są zazwyczaj krótsze, często płaskie i zazwyczaj mieszają się z drawitami. Uwity najczęściej występują w dolomitach i wapieniach. Dobrze znane przykłady to zielone kryształy z Birmy i złoto-brązowe turmaliny ze Sri Lanki.
Schorle
Schorle są najczęściej występującymi turmalinami w naturze. Zazwyczaj są czarne i nieprzezroczyste, rzadko występują w postaci półprzezroczystej. Ich kolor wynika głównie z zawartości żelaza i sodu. Schorle często występują razem z drawitami, można je również znaleźć w Czechach, zwłaszcza w regionie Vysočina. Są one wykorzystywane w jubilerstwie tylko w niewielkim stopniu, większe znaczenie mają z punktu widzenia mineralogii i kolekcjonerstwa.
Liddicoatyty
Liddicoatyty to specyficzny rodzaj turmalinu bogatego w wapń, lit i glin. Charakteryzuje się niezwykłą gamą kolorów i należy do najbardziej kolorowych turmalinów ze wszystkich.
Kryształy liddicoatytu łączą w sobie następujące kolory: różowy, zielony, żółto-brązowy i zielono-brązowy; często wykazują wyraźne strefy kolorystyczne. Występują głównie w granitowych skałach magmowych, zwłaszcza na Madagaskarze.
W przeszłości duże kryształy liddicoatytu były cięte na wypolerowane płytki, które podkreślały ich strukturę kolorystyczną. Obecnie takie okazy są bardzo rzadkie i cenione. Liddicoatyt jest również cięty i szlifowany na kamienie fasetowane w taki sposób, aby zachować maksymalną różnorodność kolorystyczną kamienia.
Biżuteria z turmalinami ze studia KLENOTA
Turmaliny są wykorzystywane w jubilerstwie ze względu na różnorodność kolorów i dobre właściwości mechaniczne. Turmaliny, zwłaszcza odmiany różowe i zielone, mają stałe miejsce w naszej ofercie. Niezależnie od tego, czy wybiorą Państwo naszyjnik, pierścionek czy kolczyki z tymi kamieniami, biżuteria ta stanie się ulubionym przedmiotem codziennego użytku.
Różowe turmaliny najlepiej prezentują się w połączeniu z różowym złotem. Nadaje im ono bardzo romantyczny i delikatny charakter. Zielone turmaliny pięknie komponują się z żółtym złotem i wyglądają świeżo i nowocześnie. A jeśli naprawdę chcą Państwo zabłysnąć, polecamy biżuterię z turmalinami i diamentami – te ostatnie podkreślają i uwydatniają kolor kamienia szlachetnego.
Jak dbać o turmaliny?
Turmaliny nadają się do noszenia na co dzień, ale należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach. Zalecamy:
-
przechowywanie biżuterii oddzielnie, w miękkim pudełku,
-
zdejmowanie jej podczas wykonywania prac domowych, gotowania i uprawiania sportu,
-
unikanie nagłych zmian temperatury.
Lukewarm water, a mild detergent, and a soft brush are sufficient for cleaning but professional cleaning is always the safest option. If you own any of our jewelry pieces, bring them to us and we will be happy to clean them for free of charge, so they look like new again.
Do czyszczenia wystarczy letnia woda, łagodny detergent i miękka szczoteczka, ale profesjonalne czyszczenie jest zawsze najbezpieczniejszą opcją. Jeśli posiadają Państwo którąkolwiek z naszych ozdób, zachęcamy do przyniesienia jej do nas – z przyjemnością wyczyścimy ją bezpłatnie, aby znów wyglądała jak nowa.
Złoża turmalinu w Czechach i na całym świecie
Znaczne złoża turmalinów znajdują się między innymi w Afryce, w Afganistanie, w Kanadzie, na Madagaskarze, w Stanach Zjednoczonych, w Brazylii i na Sri Lance. Rubelity występują głównie w Brazylii, na Madagaskarze, w Mozambiku, w Nigerii i w Pakistanie, a szczególnie piękne okazy można znaleźć w Stanach Zjednoczonych. Indigolity wydobywa się w północnej Brazylii, w Nigerii, w Afganistanie i w Pakistanie.
Nie trzeba jednak szukać tak daleko. Turmalin występuje również w Czechach, na przykład w regionach Vysočina i Písek, ale jakość tamtejszych kamieni jest bardziej odpowiednia dla kolekcjonerów. W okolicy Velké Meziříčí odkryto nawet dwie nowe odmiany (elbait rossmanit i povondrait).
Ciekawostki i kilka znanych turmalinów
W przeszłości turmaliny były wykorzystywane nie tylko w jubilerstwie, ale także do produkcji artystycznych przedmiotów użytkowych, np. rzeźbiono z nich rzeźby i tabakierki. Ze względu na swoje właściwości piroelektryczne były one używane przez Holendrów do czyszczenia fajek.
Jeśli chodzi o długość kryształów, turmaliny są interesującymi rekordzistami. Największy na świecie kryształ rubelitu, nazwany Raketa, został odkryty w kopalni Minas Gerais w Jonas w Brazylii i ma 109 cm długości.
Warto również wspomnieć o niektórych błędach historycznych, takich jak czeska korona św. Wacława, która miała być ozdobiona rubinami, ale później zidentyfikowano je jako rubelity. Jednak czeskie klejnoty koronacyjne nie były jedynymi, w których rubelity zostały pomylone z rubinami. Rosyjskie klejnoty koronacyjne i rubin cesarza Rudolfa II również zostały podobnie błędnie oznaczone.
Jak rozpoznać prawdziwy turmalin?
Prawdziwy turmalin można rozpoznać po różnorodności kolorów, szklistym połysku i pleochroizmie (zmianie intensywności koloru w zależności od kąta padania światła). Większość turmalinów zawiera naturalne inkluzje i drobne pęknięcia, które są typowe dla tego minerału. Jednak tylko analiza gemmologiczna pozwoli z całą pewnością stwierdzić, że kamień jest turmalinem, dlatego zalecamy kupowanie biżuterii z turmalinami od sprawdzonych jubilerów, takich jak atelier KLENOTA.
Jakie są najpopularniejsze kolory turmalinów?
Turmalin jest kamieniem szlachetnym o wielu barwach. Najbardziej popularne są turmaliny różowe i czerwono-różowe (rubelity), które symbolizują miłość i namiętność. Bardzo popularne są również zielone werdelity i rzadkie niebieskie indigolity. Inną bardzo interesującą odmianą jest turmalin arbuzowy, który łączy w sobie różowy i zielony kolor w jednym krysztale.
Jakie znaki Zodiaku są wiązane z turmalinami?
W astrologii turmaliny należą do znaków Wagi, Skorpiona i Ryb. Rządzą one październikiem, dzięki czemu biżuteria z turmalinem jest idealnym prezentem dla kobiet urodzonych w tym miesiącu.
Jak dbać o biżuterię z turmalinami?
Turmaliny przyciągają kurz, dlatego wymagają regularnego czyszczenia. Zalecamy przechowywanie biżuterii z turmalinami w aksamitnym woreczku lub w pudełku wyłożonym aksamitem, oddzielnie od innych przedmiotów, jak również doradzamy zdejmowanie ozdób podczas wykonywania prac domowych lub gotowania. Chociaż turmaliny są odporne na wysokie temperatury, gwałtowne zmiany temperatur nie są dla nich korzystne.
Jeśli posiadają Państwo biżuterię marki KLENOTA, z przyjemnością wyczyścimy ją bezpłatnie.
Do czego służy turmalin poza biżuterią?
W przeszłości był używany w Chinach do rzeźbienia posągów i miseczek do tabaki. Ze względu na jego właściwości piroelektryczne Holendrzy używali turmalinu do czyszczenia fajek. Kamień ten jest również ceniony przez naukowców ze względu na swoje właściwości piezoelektryczne, dzięki którym po podgrzaniu lub potarciu ładuje się i przyciąga kurz.
Ile kosztuje biżuteria z turmalinami?
Cena biżuterii z turmalinami zależy od koloru, jakości i rzadkości konkretnego rodzaju turmalinu użytego do produkcji dodatku. Podczas gdy różowe turmaliny i zielone werdelity są bardziej przystępne cenowo, rzadkie turmaliny paraiba z Brazylii mogą kosztować nawet kilka tysięcy dolarów za karat. Warto pamiętać, że każdy egzemplarz biżuterii z turmalinem jest wyjątkowy, ponieważ nie ma dwóch identycznych kamieni.
Czy turmaliny są droższe od innych kamieni szlachetnych?
Ceny turmalinów są bardzo zróżnicowane. Niektóre odmiany, takie jak powszechnie dostępne różowe i zielone kamienie, są uważane za bardziej przystępne cenowo. Z drugiej strony rzadkie odmiany, zwłaszcza turmaliny paraiba o turkusowym kolorze, należą obecnie do najdroższych kamieni szlachetnych na świecie. To sprawia, że turmalin jest minerałem, który może być zarówno przystępny cenowo, jak i niezwykle drogi.
